نیریز کجاست؟ روی نقشه فاصله تا شیراز دیدنیها با عکس
شهرستان نیریز با وسعت ۱۰۶۵۰ کیلومتر مربع و فاصله ۲۲۲ کیلومتری تا شیراز، در کنار پهنههایی مانند دریاچه بختگان و زیستگاههای حفاظتشده شناخته میشود. این محدوده، هم چهره تاریخی دارد (از نامهای کهنی مانند «نایذی») و هم ظرفیت طبیعتگردی با آبشارها، درهها و پارکهای ملی. این راهنما، نقشه، همسایهها، مسیرهای دسترسی، آبوهوا، دیدنیها و سوغات را یکجا و منظم ارائه میکند.
نیریز کجاست؟ (موقعیت روی نقشه)
این شهر در استان فارس و در محدوده جنوب ایران است و مرکز شهرستان نی ریز به شمار میآید. از نظر جایگیری شهری، در محدودهای قرار دارد که در نقشههای آنلاین میتوان جزئیات محلهها، میدانها و خیابانهای اصلی آن را دید و برای رسیدن به نقاط مختلف شهر مسیریابی کرد.
این شهر از شمال به تل مهتابی، از شرق به بهداشت، از جنوبشرق به پهنابه، از جنوب به قلعه خواجه و از غرب به استقلال محدود شده است.
نیریز شهر است یا شهرستان؟
نیریز هم نام یک شهر است و هم نام یک شهرستان در استان فارس. در تقسیمات داخلی، برای شهرستان سه بخش معرفی شده است: بخش مرکزی (با مرکزیت شهر)، بخش پشتکوه و بخش قطرویه.
همچنین در محدوده شهرستان، سه شهر نیریز، مشکان و قطرویه ذکر شدهاند.
تغییرات اداری و شکلگیری شهرستان بختگان
شهرستان نیریز در طول زمان چند بار دچار تغییرات تقسیماتی شده است. در تاریخ ۱۰ مهر ۹۸ با تجزیه بخش آباده طشک، شهرستان بختگان شکل گرفت و پس از آن، با کسر جمعیت ۳۲٬۲۲۴ نفر شهرستان بختگان از جمعیت ۱۱۳٬۲۹۱ نفر شهرستان نیریز (بر پایه سرشماری سال ۹۵)، جمعیت آن به ۸۱٬۰۶۷ کاهش یافت. همچنین در گذشته، دهستان چاهک از بخش مشکان جدا شد و به استان یزد ملحق گردید.
موقعیت جغرافیایی و همسایهها (مرزها، ارتفاع، مختصات)
از نظر جغرافیای سیاسی، شهرستان نیریز در شرق استان فارس قرار دارد و به دلیل همجواری با چند استان و شهرستان، جایگاه ارتباطی مهمی پیدا کرده است. و بهعنوان نقطه تلاقی استانهای فارس، کرمان، یزد، هرمزگان و اصفهان نیز معرفی میشود و همین هممرزیها بر مسیرهای تردد و ویژگیهای طبیعی آن اثر گذاشته است.
مرزهای شهرستان
برای همسایههای شهرستان نیریز تصویر کلی زیر را میتوان ارائه کرد: از شمال به استان یزد، از شمالشرقی به شهرستان شهربابک در استان کرمان، از شرق به شهرستان سیرجان در استان کرمان، از جنوبشرقی به شهرستان حاجیآباد در استان هرمزگان، از جنوب به شهرستان داراب، از جنوبغرب به شهرستان استهبان و از غرب به شهرستان بختگان محدود میشود.
مختصات و ارتفاع
مختصات طول جغرافیایی ۲۰ ۵۴ و عرض جغرافیایی ۱۲ ۲۹ و ارتفاع ۱۷۹۵ متر از سطح دریا برای شهر نیریز وجود دارد. درباره میانگین ارتفاع شهرستان عدد ۱۶۰۵ متر ذکر شده و در یک توصیف دیگر، ارتفاع شهرستان ۲۱۰۰ متر آمده است. این تفاوتها معمولاً به تفاوت «میانگین ارتفاع شهرستان» با «ارتفاع شهر یا نقاط مرتفعتر» برمیگردد.
جدول اطلاعات سریع
جدول زیر، مهمترین دادههای مکانی و پایه را به شکل خلاصه ارائه میدهد تا درک سریعتری از موقعیت جغرافیایی نیریز روی نقشه ایجاد شود.
| عنوان | اطلاعات |
| استان | فارس |
| نوع محدوده | شهر (مرکز شهرستان) |
| وسعت شهرستان | ۱۰۶۵۰ کیلومتر مربع |
| فاصله تا شیراز | ۲۲۲ کیلومتر (همچنین «حدود ۲۳۰ کیلومتر شرق شیراز» نیز ذکر شده است) |
| ارتفاع | شهر: ۱۷۹۵ متر؛ میانگین شهرستان: ۱۶۰۵ متر (در توصیفی دیگر: ۲۱۰۰ متر برای شهرستان) |
| مختصات شهر | طول ۲۰ ۵۴، عرض ۱۲ ۲۹ |
| بخشهای شهرستان | مرکزی، پشتکوه، قطرویه |
| شهرهای شهرستان | نیریز، مشکان، قطرویه |
فاصله و مسیرهای دسترسی (از شیراز و شهرهای اطراف)
برای سفر زمینی، فاصله نیریز تا شیراز ۲۲۲ کیلومتر است. همچنین درباره موقعیت منطقهای، مجاورت با شهرهایی مانند داراب، استهبان، قطرویه، ششده و نیز همجواری شهرستان با سیرجان و شهربابک (در کرمان) مطرح شده است.
در سطح امکانات حملونقل، شهرستان نیریز فرودگاه ندارد و برای سفر هوایی باید از فرودگاه شهرستانهای همسایه استفاده کرد. ایستگاه قطار نیز در این شهرستان موجود نیست؛ بنابراین گزینههای رایج، استفاده از خودرو شخصی و پایانه اتوبوسرانی شهرستان معرفی شدهاند.
آبوهوا و بهترین زمان سفر
آبوهوای شهرستان نیریز «گرم و معتدل» است. این ترکیب اقلیمی، با توجه به ماهیت جلگهای و کوهستانی منطقه و عبور ادامه رشتهکوههای زاگرس از شهرستان، میتواند در نقاط مختلف شهرستان چهرههای متفاوتی داشته باشد.
برای دشت لالههای واژگون در محدوده مشکان، زمان رویش «اواخر فروردین تا اواسط اردیبهشت» ذکر شده است. این بازه، یکی از روشنترین سرنخها برای برنامهریزی سفر طبیعتگردی در شهرستان به شمار میآید؛ بهویژه برای کسانی که هدف اصلیشان دیدن این پدیده طبیعی است.
جاهای دیدنی و طبیعتگردی
ترکیب جاذبههای تاریخی و طبیعی، نیریز را به مقصدی مناسب برای سفرهای چندروزه تبدیل کرده است: از مسجدهای کهن و کاروانسراها تا آبشار فصلی، درههای بکر، و مناطق حفاظتشده با تنوع زیستی. در ادامه، دیدنیهای اصلی و پرتکرار معرفی میشوند.
دیدنیهای شهری و نقاط مهم
در محدوده شهر نیریز، علاوه بر بافت محلهای، تعدادی مکان عمومی و پارک بهعنوان نقاط مهم شهری نام برده شدهاند. همچنین در شهر محدوده طرح ترافیک و زوجوفرد ندارد.
- پارک معلم
- پارک آزادی
- پارک بانوان
- پارک گلستان
- مارکت استاربازار روز شهرداری
- پارک نماز
- پارک محله بهداشت
- پارک محله پاسداران
- پارک کودک
مسجد جامع کبیر نیریز
مسجد جامع کبیر از بناهای تاریخی و از قدیمیترین مساجد معرفی شده که ایوان آن به شیوه معماری دوران ساسانی توصیف شده است. همچنین محراب با گچبریهای بسیار ارزشمند از ویژگیهای شاخص آن است. مرمتهایی در دورههای عضدالدوله دیلمی، سلجوقی و خوارزمشاهی برای این مسجد ذکر شده و در توصیفی دیگر آمده که قدیمیترین تاریخ دیدهشده در محراب ایوان جنوبی سال ۳۶۳ است.
درباره پیشینه مذهبی بنا نیز دیدگاهی مطرح شده که برخی آن را پیش از ورود اسلام، از آتشکدههای مهم زرتشتیان میدانند و حتی اشاره شده آتش مقدس را از آتشکده کاریان به آنجا میآوردند.
مسجد بازار (مسجد امام خمینی کنونی)
از این بنا با نام «مسجد بازار» نیز یاد شده است. گفته شده بنای قدیمی آن چند سال پیش تخریب شده و تاریخ دقیق ساختش روشن نیست؛ با این حال، تاریخهایی مانند ۷۳۳ ه.ق (به نقل برخی) و وجود کتیبه سنگی با تاریخ ۸۴۰ ه.ق ذکر شده است. همچنین به وجود دو کتیبه تاریخی اشاره شده: یکی فرمان شاه طهماسب اول صفوی و دیگری شرح وقایع سید یحیی دارابی در دوره ناصرالدین شاه.
قلعه اس.پی.آر (S.P.R)
قلعه S.P.R بهعنوان قلعهای نظامی مربوط به نیروهای انگلیسی و هندی در جنگ جهانی اول معرفی شده که با سنگ و ساروج ساخته شده است. ساختار آن شامل یک حیاط مرکزی و حجرهها و اتاقهای متعدد در اطراف است و در چهارگوشه، چهار برج نگهبانی دارد.
همچنین این قلعه به دلیل موقعیت راهبردی نیریز در مسیرهای کرمان، یزد، بندرعباس، شیراز و اصفهان ساخته شده و در سال ۱۳۷۹ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده و بعدتر مرمت شده است.
کاروانسراها و بناهای تاریخی مرکزی شهر
کاروانسرای نیریز در مرکز شهر قرار دارد و در گذشته محل اتراق کاروانهای تجاری بوده که از این مسیر عبور میکردهاند.
در کنار آن، حمامی با سبک مشابه حمام گنجعلیخان کرمان ذکر شده و این مجموعه با نام «کاروانسرای سروی» و «حمام حاج محمد حسن» نیز شناخته میشود. در فهرست آثار، از بناهایی مانند کاروانسرای نیریز، کاروانسرای سروی و کاروانسرای کهنه نیز نام برده شده است.
خانهها و سراهای تاریخی: سرای فاتح، سرای آبیبی، منزل جاوید و دیگر خانهها
سرای فاتح بنایی ارزشمند در مرکز شهر معرفی شده که در اواخر دوره قاجار توسط معماران نیریزی و یزدی ساخته شده و تزئیناتی مانند کاشیکاری، آجرکاری، مشبک سقف و «شیرسر» با نقاشی موضوع بهرام گور دارد. سرای آبیبی نیز بهعنوان خانهای تاریخی در خیابان امام حسین معرفی شده که کاربری اقامتگاه بومگردی با ۴ اتاق دارد.
منزل/خانه محمدباقر جاوید مربوط به دوره قاجار معرفی شده و با شماره ۶۰۸۵ و تاریخ ۱۳۸۱/۵/۸ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است. موقعیت آن در شمالشرق شهر نیریز، خیابان ابوذر و محله سادات مشهور به «کوچه بالا» ذکر شده و برای معماری بنا جزئیاتی مانند حیاط مرکزی، اتاقهای پنجدری قرینه، شاهنشین با تزئینات گچبری، در چوبی دو لنگه با کوبه و گلمیخ، و حوض سنگلبه در حیاط آمده است.
در کنار این موارد، از خانه تاریخی حیدری، خانه تاریخی شمشیری، و همچنین «سرای آبیبی» و «سرای فاتح» بهعنوان نمونههای شاخص نام برده شده است.
مقبره میرزا احمد و موزهها
از مقبره/آرامگاه میرزا احمد نیریزی (خطاط و قرآننویس) بهعنوان یکی از آثار و جاذبههای تاریخی یاد شده است.
همچنین موزه خط و کتاب نیریز در کنار آرامگاه قرار دارد و در فهرست آثار، «موزه سنگ و خوشنویسی» نیز آمده است.
امامزادهها و اماکن زیارتی
در فهرست مناطق گردشگری شهرستان، مجموعهای از امامزادهها و اماکن مذهبی وجود دارد که از مهمترین آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- امامزاده خضر نبیالله
- امامزاده سید جلالالدین عبدالله
- امامزاده سید میر شهابالدین احمد
- امامزاده سلطان شاه یعقوب
- امامزاده کاملالدین اوربیلی (معروف به پیر مراد)
- مسجد جامع سید علی
منطقه حفاظتشده/پارک ملی بهرام گور
این منطقه در بخش قطرویه قرار دارد و وسعت ۲۶۰ هزار هکتار و فاصله ۴۰ کیلومتری از شهر نیریز دارد. درباره تنوع جانوری، گونههایی مانند گورخر آسیایی، قوچ و میش، هوبره، گربه وحشی، کاراکال، گرگ و کفتارو حتی یوزپلنگ نام برده شده است. پوشش گیاهی شامل قیچ، گز، بادام کوهی، درمنه، انواع گون، آویشن و آنغوزه است.
این منطقه بهعنوان نمونهای برجسته از طبیعت ایرانزمین با ویژگیهایی مانند زیبایی چشمانداز، تنوع گونههای گیاهی و جانوری و قابلیت گردشگری طبیعت است؛ بهطوریکه در ارتفاعات معتدل و در دشتها عموماً کویری است. همچنین این منطقه در سال ۱۳۵۱ تحت کنترل و نظارت محیط زیست قرار گرفت و نام «بهرام گور» را بهدلیل وجود گورخر آسیایی گرفته است.
پارک ملی بختگان و دریاچهها (بختگان و طشک)
پارک ملی بختگان با وسعتی «بیش از ۳۰۰ هزار هکتار» و نیز در توصیفی دیگر «بیش از ۳۵۹ هزار هکتار» است. این محدوده متشکل از دریاچه بختگان و جزیره نرگس است و به عنوان زیستگاهی برای پرندگان مهاجر مانند فلامینگو، پلیکان، درنا، اردک و غاز وحشی شناخته میشود.
درباره پوشش گیاهی، مواردی مانند بنه، بادام کوهی، قیچ/قیج و گیاهان مرتعی نظیر انغوزه، آویشن، گون و درمنه ذکر شده و در توصیفی نیز تاریخ ۱۳۴۷/۴/۱ بهعنوان زمان قرارگیری در فهرست مناطق حفاظتشده آمده است.
آبشار تارم
آبشار تارم یکی از شناختهشدهترین جاذبههای طبیعی نیریز است که در ۵ کیلومتری شهر و در دامنه کوههای جنوبی قرار دارد. این آبشار فصلی پس از بارندگی زیاد جاری میشود؛ آب آن و چند چشمه نزدیک، پس از عبور از میان درختان انجیر (و در توصیفی دیگر، از باغهای انجیر و بادام) به گورآب میریزد.
همچنین به وجود قناتی به نام آبادزردشت (آبزردشت) در دامنه کوه اشاره شده و در توصیفی دیگر آمده که برای دیدن آبشار از نزدیک حدود نیم ساعت کوهنوردی لازم است و در صورت جاری بودن، از فاصله ۱۰ کیلومتری هم قابل مشاهده است.
دره پلنگان
دره پلنگان در ۸ کیلومتری شرق نیریز معرفی شده و از نظر طبیعت، ترکیبی از کوه، جنگل، رودخانه فصلی و چشمهسار دارد.
پوشش گیاهی این محدوده عمدتاً درختان انجیر و بادام ذکر شده است. در برخی معرفیها، از «قدمگاه پلنگان» نیز نام برده شده است.
بیدبخون (بیدبخویه) و چشمه یاقوتی
بیدبخون در دامنه کوههای جنوبی نیریز و در فاصلهای نزدیک از شهر معرفی شده است: در یک توصیف حدود ۵ کیلومتر و در توصیفی دیگر ۷ کیلومتر جنوبغربی شهر آمده است.
شهرت این مکان به وجود سه درخت چنار قدیمی/کهنسال و چشمهای به نام «یاقوتی» نسبت داده شده و در اطراف آن درختانی مانند انجیر، ارژن، بادام و بادام کوهی دیده میشود. همچنین درباره علت نامگذاری اشاره شده که صدای وزش باد میان درختان بید در اصطلاح محلی «بید بخون» گفته میشود.
پهنابه و تنگ بوخون
پهنابه بهعنوان یکی از بکرترین جاذبههای طبیعی شهرستان معرفی شده است. این دره در نزدیکی روستای پهنابه از توابع دهستان هرگان قرار دارد و فاصله آن تا شهر نیریز ۳۵ کیلومتر ذکر شده است. مسیر دسترسی غالباً آسفالته معرفی شده و تنها چند کیلومتر پایانی خاکی است.
همچنین توضیح داده شده که رودخانه پهنابه از تنگ بوخون (نزدیک تفرجگاه پهنابه) سرچشمه میگیرد و «تنها رودخانه دائمی شهر نیریز» معرفی شده است.
دشت لالههای واژگون مشکان و دریاچه سد گنوی مشکان
دشت لالههای واژگون در مشکان از جاذبههای مهم طبیعی معرفی شده و محل رویش آن در منطقه جاشترگ و در ۱۰ کیلومتری غرب مشکان ذکر شده است. درباره زمان رویش نیز آمده که از اواخر فروردین تا اواسط اردیبهشت است و به نادر بودن این گونه و ثبت آن بهعنوان اثر طبیعی ملی اشاره شده است.
دریاچه سد گنوی مشکان نیز در ۱۵ کیلومتری جاده مشکان به نیریز، در پاییندست قنات سفیدار و در فاصله یک کیلومتری از جاده معرفی شده و شیرین بودن آب آن ذکر شده است.
سایر آثار و نقاط تاریخی/طبیعی نامبرده
در فهرستهای معرفی جاذبهها، مجموعهای از آثار و نقاط دیگر نیز آمده است که شناخت آنها برای برنامهریزی سفر مفید است:
- قلعه سوخک
- ارگ قطرویه
- برکههای احمدشاه / برکه احمدشاه
- قلات خواجه احمد انصاری
- تکیه قطرویه
- قصر دختر چشمه عاشق
- عمارت آقا رضاخانی در قطرویه
- سنگنوشتههای کوه قاسمآباد (تنگ حنا)
- چشمه برنجزار
- پارک جنگلی
- آسیاب آبادزردشت (آبزردشت)
- قناتهای شادبخت، کتان، خبار و آبادزردشت (آبزردشت)
- چشمه بناب دهمورد، چشمه بناب آباده طشک، کشوری در مشکان، زنجیرو، هفت حوضی
- لایحنا
سوغات، محصولات محلی و صنایع دستی
سوغات شهرستان نیریز هم در قالب محصولات کشاورزی و خوراکی معرفی شده و هم در قالب صنایع دستی. در میان سوغات، اقلامی مانند انجیر، بادام، انار، پسته، حلوا ارده/حلوی ارده، و زعفران ذکر شده است. در فهرستهای تکمیلیتر، مواردی مانند حلوای کنجد، کماچ، رب انار، شیره انگور، گردو، حاج بادام (نوعی شیرینی) و نان محلی نیز آمده است.
در حوزه صنایع دستی، از گلیمبافی و سفالگری تا چاقوسازی و هنرهای چوبی نام برده شده است. فهرست صنایع دستی معرفیشده شامل موارد زیر است:
- گلیمبافی، قالیبافی، گبهدوزی
- سفال
- چاقوسازی
- خراطی چوب، معرق چوب، گرهچینی
- سراجی سنتی
- نمدمالی، گیوهدوزی، ملکیدوزی
- بافت پوشاک سنتی
غذاهای محلی
برای خوراک محلی نیز به نمونههایی اشاره شده است: انواع نانهای سنتی، آشهای محلی، آب بنه، آب کشک، آب تافته، آب گوجه و قورمه.
دانستنیهای تاریخی و فرهنگی (پیشینه نام و چهرههای شناختهشده)
از نظر تاریخی، نیریز قدمتی طولانی دارد و درباره نام و سابقه آن، روایتهای متعددی مطرح شده است. اشاره شده که در الواح گلی تخت جمشید از نامهایی مانند نَرِزُّش و نَرِزیش یاد شده و در نگاشتههایی نیز این شهرستان با نام «نایذی» به معنی «کارگاه اسلحهسازی» شناخته شده است؛ موضوعی که آن را در شمار شهرستانهای کهن استان قرار میدهد. همچنین مطرح شده که در زمان هخامنشیان، نیریز بهعنوان محل ساخت ادوات جنگی شناخته میشده و از وجود بیش از ۷۰۰ کارگاه نیزه، شمشیر و زرهسازی یاد شده است.
در توضیح وجه تسمیه، دیدگاههایی مانند تطبیق «نرزی» با «نیریز»، نام «نگریج» برای زمان ساسانی، و نیز تفسیر «نی» به معنی شهر و «ریز» به معنی رود/آب مطرح شده است.
مشاهیر علمی و هنری
در معرفیهای فرهنگی، از دانشمندان و خوشنویسانی نام برده شده که نام این شهر را پررنگتر کردهاند؛ از جمله فضل بن حاتم و خوشنویسانی مانند میرزا احمد، محمد شفیع و ساکت نیریزی.
همچنین فهرست مفصلتری از چهرهها شامل سید قطبالدین محمد الحسینی، شعله نیریزی، سحاب نیریزی، ام سلمه بیگم، عمان نیریزی، مولانا مایلی نیریزی، محمد بن علی نیریزی، حکیم محمد کاظم نیریزی، ملا عبدالله نیریزی، سید ابوالطالب خوشنویس و دیگران آمده است.
اقامت و نکات سفر
برای اقامت در شهر نیریز، گزینههایی معرفی شده است: هتل نایذی و چند اقامتگاه بومگردی. هتل نایذی در سال ۱۳۹۲ شروع به فعالیت کرده، چهار طبقه دارد و دارای ۱۱ باب اتاق و سوئیت معرفی شده است. همچنین ذکر شده که از این هتل میتوان با فاصله ۲.۵ کیلومتر به مسجد جامع کبیر و با فاصله ۱۰.۵ کیلومتر به آبشار تارم دسترسی داشت.
در میان اقامتگاههای بومگردی، از «اقامتگاه بومگردی جاوید» نام برده شده که ساختمانش متعلق به اوایل دوره قاجار است، مرمت شده و از تابستان ۱۳۹۸ به عنوان اقامتگاه بومگردی افتتاح شده است. «اقامتگاه بومگردی سرای آبیبی» نیز متعلق به دوران قاجار معرفی شده و در سال ۱۳۹۶ برای پذیرایی از گردشگران مرمت و بازسازی شده؛ در میانه حیاط حوضی کوچک دارد و اتاقها در دو طرف حیاط با ایوان و اتاق پنجدری توصیف شدهاند.
سوالات پرتکرار
در ادامه بصورت مختصر به پرتکرارترین سوالات پاسخ داده ایم.
نیریز کجاست و در کدام استان قرار دارد؟
این شهر در استان فارس و در محدوده جنوب ایران قرار دارد. و مرکز شهرستان نیریز است که در شرق استان فارس واقع شده است.
نیریز شهر است یا شهرستان؟
هر دو. نیریز شهری استان فارس است و در عین حال مرکز شهرستان محسوب میشود که سه بخش مرکزی، پشتکوه و قطرویه دارد و شهرهای، مشکان و قطرویه را در بر میگیرد.
فاصله تا شیراز چقدر است؟
فاصله نیریز تا شیراز ۲۲۲ کیلومتراست.