جهرم کجاست؟ راهنمای زمان سفر جاهای دیدنی، مسیر دسترسی و سوغات
پاسخ دقیق به اینکه جهرم کجاست از یک موقعیت جغرافیایی شروع میشود و به تاریخ، فرهنگ و سبک زندگی شهری میرسد؛ شهری در جنوب استان فارس که با نخلستانها و باغهای مرکبات شناخته میشود و در عین حال، لایههای پررنگی از میراث معماری و مذهبی را در خود نگه داشته است. این شهر مرکز شهرستان جهرم است و در سرشماری سال ۱۳۹۵ جمعیتی برابر با ۱۴۱٬۶۳۴ نفر برای آن ثبت شده؛ شهری که هم در روایتهای تاریخی ایران جای دارد و هم در مسیرهای امروزین سفر، با فرودگاه، اتوبوس و جادههای دسترسی، پذیرای مسافران است. این راهنما با تمرکز بر نقشه، مسیرهای رسیدن، آبوهوا، دیدنیها، سوغات و اقامت، تصویر کاربردی و منظم از این مقصد ارائه میکند.
جهرم کجاست؟ (استان، موقعیت روی نقشه، فاصله تا شیراز)
این شهر (در پارسی میانه: گهرم) یکی از شهرهای استان فارس است. این شهر در محدوده جنوب ایران و در بخش جنوبی استان فارس قرار میگیرد و بهعنوان یکی از شهرهای بزرگ و پرجمعیت نیمه جنوبی استان شناخته میشود. در توصیف جایگاه شهری، از آن بهعنوان دومین شهر بزرگ و سومین شهر پرجمعیت استان فارس یاد شده و در جنوب ایران نیز جایگاه مهمی دارد.
از نظر فاصله، جهرم با شیراز (مرکز استان فارس) حدود ۱۸۳ کیلومتر فاصله دارد. همین نزدیکی نسبی باعث میشود خیلیها سفر به این شهر را کنار بازدید از شیراز یا در مسیر عبور از فارس برنامهریزی کنند.
جهرم از نظر همسایگی شهرستانی، در شمال با شهرستان خفر، در شرق با شهرستان فسا و زریندشت، در غرب با شهرستان فیروزآباد و قیر و کارزین و در جنوب با شهرستان جویم هممرز معرفی شده است. از نظر ارتفاع نیز ارتفاع متوسط شهر حدود ۱۰۵۰ متر از سطح دریا ذکر شده است.
نقشه و محلهها
برای درک بهتر موقعیت، شناخت محدودههای شهری هم کمک میکند. جهرم از جنوبشرق به محلههای سنگشکن، از شمال به حیدرآباد، از شرق به فرهنگشهر، از غرب به نخلستان و شهرک سحرخیز و از جنوبغرب به شهرک انقلاب و مهدیه محدود میشود. همچنین در سطح همجواری شهری، با شهرهایی مثل فسا، قطبآباد، زاهدشهر، نوبندگان، جویم، کارزین، امامشهر و خاوران مجاورت دارد.
مسیرهای دسترسی(خودرو شخصی، اتوبوس، هواپیما)
برای رسیدن به جهرم معمولاً سه گزینه اصلی وجود دارد: سفر هوایی، اتوبوس بینشهری و خودروی شخصی. انتخاب مسیر به مبدا سفر، زمان در دسترس و سبک سفر (خانوادگی، کاری یا گردشگری) بستگی دارد.
۱) سفر هوایی: فرودگاه بینالمللی جهرم
فرودگاه بینالمللی در شمال شهر قرار دارد. پرواز از مبدا تهران در برنامهای مشخص هر چهارشنبه انجام میشود؛ بنابراین اگر زمانبندی سفر مهم است، هماهنگ کردن تاریخ رفتوبرگشت با همین برنامه پرواز میتواند کار را سادهتر کند.
۲) سفر با اتوبوس: گزینه رایج و در دسترس
مسیر اتوبوسی از چند شهر پرتردد برقرار است. بهصورت روزانه اتوبوسهایی از تهران، اصفهان و شیراز به مقصد جهرم وجود دارد. این روش برای کسانی که ترجیح میدهند رانندگی نکنند یا سفر اقتصادیتری داشته باشند، انتخاب قابل اتکایی است.
۳) سفر با خودرو شخصی: مسیر پیشنهادی از شیراز
اگر با خودرو شخصی راهی میشوید، معمولاً پیشنهاد میشود ابتدا خودتان را به یکی از دو شهر شیراز یا لار برسانید. برای کسانی که از جنوب ایران شروع میکنند، رسیدن به لار میتواند منطقیتر باشد؛ اما برای بسیاری از شهرهای دیگر، مسیر شیراز سادهتر و دسترسپذیرتر معرفی شده است.
مسیر رایج از شیراز اینطور توضیح داده میشود: پس از رسیدن به شیراز، از خروجی جنوبی خارج شوید تا به پل فسا برسید. از پل فسا به راست بپیچید و مسیر را ادامه دهید؛ در ادامه از تفیهان، بیدزرد و بیدزرد علیا عبور میکنید و به هورباف میرسید. در هورباف وارد اتوبان شیراز به جهرم شوید. در ادامه مسیر، نامهای متعددی در امتداد راه دیده میشود؛ از جمله: دره عسلو، انجیره، لهکوه، بورکی، اکبرآباد، آباده آبگرم، اسماعیلآباد، عباسآباد، علیآباد، بالاشهر، غربی، گلبرنجی و سپس روستای یوسفآباد. بعد از یوسفآباد، در دو راهی به راست بپیچید تا ابتدا به فرودگاه و سپس به شهر برسید.
فاصله تا شهرهای مهم (جدول کیلومتر/زمان)
در دادههای موجود، عدد دقیق فاصله برای همه شهرها یکسان و کامل ارائه نشده، اما فاصله جهرم تا شیراز بهعنوان کلیدیترین مسیر پرتکرار ذکر شده است. جدول زیر همان دادههای موجود را بدون افزودن اطلاعات جدید، خلاصه میکند.
| مبدا | فاصله اعلامشده | یادداشت |
| شیراز | ۱۸۳ کیلومتر | فاصله رایج تا مرکز استان |
| تهران | ۱۰۳۷ کیلومتر | فاصله رایج تا مرکز استان |
آبوهوا و بهترین زمان سفر
جهرم در اقلیم نیمهخشکِ گرم قرار دارد. البته در بخشهای کوهستانی، هوا معتدلتر میشود و همین تفاوت، تجربه سفر را در نقاط مختلف شهرستان متنوع میکند. برای کسانی که با گرما راحت نیستند، زمانبندی سفر اهمیت زیادی پیدا میکند.
برای شناخت دقیقتر، چند شاخص اقلیمی مشخص هم درباره جهرم ذکر شده است: میانگین دمای سالیانه حدود ۲۰ تا ۲۰٫۵ درجه سانتیگراد بیان شده و بارندگی سالیانه حدود ۲۸۵ میلیمتر است. همچنین برای رطوبت، عدد ۴۵٫۴ درصد بهعنوان میانگین سالیانه ذکر شده است. از نظر نوسان دمایی، بیشترین دما در تابستان تا ۴۰٫۵ درجه گزارش شده و کمینه دما در زمستان تا ۲٫۴ درجه هم میرسد؛ ضمن اینکه میانگین بیشترین دما در تیر حدود ۳۱٫۶ درجه و میانگین کمترین دما در دی حدود ۹٫۵ درجه عنوان شده است.
بهترین زمان سفر به جهرم
با جمعبندی شرایط آبوهوا، بازه پیشنهادی برای سفر معمولاً از اواسط آبان تا اواسط بهمن بیان میشود؛ چون در این بازه، هوا نسبت به ماههای گرم سال معتدلتر است و بازدید از دیدنیهای تاریخی و طبیعت اطراف، راحتتر پیش میرود. در معرفیهای گردشگری هم بهطور کلی از پاییز و زمستان بهعنوان فصلهای مناسبتر یاد میشود.
جاهای دیدنی جهرم (معرفی کوتاه + آدرس/لوکیشن)
جاهای دیدنی این شهر ترکیبی از آثار تاریخی، بناهای مذهبی، غارها و تفرجگاههای طبیعی است. از آنجا که جهرم شهری کهن معرفی میشود و ریشه شکلگیری آن به دورههای باستانی نسبت داده شده، دیدنیهای تاریخی در کنار طبیعت (نخلستانها، آبشارها و مسیرهای کوهستانی) چهره اصلی گردشگری شهر را میسازند.
آتشکده قدمگاه (معبد آناهیتا)
یکی از شناختهشدهترین آثار جهرم، آتشکده قدمگاه است که از آن بهعنوان معبد آناهیتا هم یاد میشود. این بنا متعلق به دوره ساسانی معرفی شده و در جنوب شهر روی تپهای قرار دارد؛ جایی که بقایای طاقنما و شبستانهای متعدد دیده میشود و چشماندازی مشرف به شهرستان دارد. از قدمگاهها بهعنوان معابدی یاد شده که ویژه زنان بودهاند و این بنا در سالهای اخیر مرمت و بازسازی شده است.
بازار سرپوشیده/بازار زندیه
بازار زندیه جهرم (بازار سرپوشیده) بنایی خشتی و سرپوشیده از اواخر دوره زندیه است و بهخاطر شباهت زیادش به بازار وکیل شیراز، لقب خواهر دوقلوی بازار وکیل را گرفته است. معماری آن با فرم صلیبی و گنبد شاخص، نمونهای از طاقزنی باشکوه در معماری سنتی ایرانی توصیف میشود. درون بازار، کاروانسرا، مسجد و حمام ساخته شده و علاوه بر ارزش تاریخی، امروز هم نقش مرکز خرید برای گردشگران و مردم دارد.
دروازه پیر شبیب
دروازه پیر شبیب بنایی تاریخی و گنبدیشکل از دوره قاجار است که در تزئینات آن از کندهکاریهای زیبا، مقرنسکاری و عرقچین استفاده شده است.
این بنا در کوی دشتاب و در بلوار انقلاب قرار دارد و بهعنوان یکی از دالانهای تاریخی شهر شناخته میشود؛ هرچند اشاره شده که یادگارینویسیها بخشی از نقشونگارها را کمرنگ کرده است.
مسجد و مدرسه خان (دوره صفویه)
مسجد و مدرسه خان از بناهای دوره صفویه در غرب شهر جهرم است و مصالحی مثل خشت، گل، آجر، سنگ و گچ در ساخت آن بهکار رفته است. درباره مدرسه آمده که حدود ۲۰۰ سال پیش توسط یکی از افراد خاندان مؤسس تعمیر شده و تاریخ تعمیر با حروف ابجد روی سنگی نوشته و بالای در ورودی نصب شده است. در مدرسه، تعدادی از طلاب و مدرسین مشغول تحصیل و تدریساند.
در کنار مدرسه، مسجد خان قرار دارد که بر پایه سنگنوشته ورودی، از آثار ساختهشده در دوره شاه سلیمان دوم صفوی و به دست حاجی سلیمانبیگ ذوالقدر جهرمی معرفی شده است. شبستان مسجد ساده است و طاقهای متعدد دارد و فاقد تزئینات و کاشیکاری توصیف میشود.
مدرسه علمیه خان (با جزئیات معماری)
از مدرسه علمیه خان نیز بهعنوان محلی برای کسب علم در دوره قاجار یاد شده که در غرب جهرم بنا شده و معماری چشمگیری دارد. وجود نخلهای بلند در محوطه، از ویژگیهای شاخص فضای آن معرفی میشود.
مدرسه شامل ۲۰ حجره گنبدیشکل است و در همه آنها مقرنسکاری و گچبری دیده میشود. همچنین از مدرسه آجری خان در کنار همین مدرسه یاد شده که شبستانی ساده دارد و در دوره صفویه بنا شده است.
مسجد جامع
از بناهای مذهبی ارزشمند مسجد جامع جهرم است که از دوره صفویه به یادگار مانده و معماری آن با کاشیکاریهای چشمنواز، گچبریها و نقشونگارهای دیدنی توصیف میشود.
همچنین ذکر شده که تنها بخشی از بنای صفوی (شبستان جنوبی) باقی مانده و بخشهای دیگر در دوره معاصر بازسازی و ساخته شده است. در برخی توصیفها، جهرم با عنوان دارالمومنین نیز یاد شده است.
غار سنگتراشان (غار سنگشکن)
غار سنگتراشان یا غار سنگشکن از جذابترین دیدنیهای شهر است و در جنوبشرقی شهر قرار دارد. نکته کلیدی درباره این غار این است که تمام فضای آن حاصل تلاش معماران و حجاران جهرمی در ۳۵۰ سال گذشته معرفی شده؛ ستونهای سنگی متعددی برای استواری غار ساختهاند و همین ستونها زیبایی امروز غار را بیشتر کرده است.
این غار بهعنوان بزرگترین غار ساخته دست بشر معرفی شده و گفته میشود سنگتراشان از آن برای برداشت سنگ آهک استفاده میکردهاند. در توصیفی دیگر از آن با عنوان «بزرگترین غار دستساز» نیز یاد شده است.
غار شفق
غار شفق از جنس آهک معرفی شده و نمونهای از غارهای تونلی و طبقاتی است. به دلیل وجود خفاشهای بزرگ، بازدید از آن هیجانانگیز و در عین حال همراه با کمی خطر توصیف شده است.
این غار در سال ۱۳۴۰ توسط گروهی از کوهنوردان کشف و معرفی شد و برای بازدید، همراه داشتن تجهیزات غارنوردی و راهنمای مجرب توصیه شده است.
غار تادوان
غار تادوان بهعنوان یکی از بزرگترین غارهای ایران معرفی شده و موقعیت آن ۱۲۰ کیلومتری شرق شیراز و در کنار رودخانه قرهآغاج ذکر شده است.
دهانه غار با ابعاد حدود ۲۰×۳۰ متر توصیف میشود و درون آن شاخههای متعددی وجود دارد. پس از راهروی ورودی و دالانی باریک در سمت چپ، تالار بزرگی نمایان میشود که طول آن بیش از ۶۰ متر ذکر شده و عمق یکی از شاخهها (که ظاهراً شاخه اصلی است) بیش از ۵۰۰ متر و در نهایت به باتلاق میرسد.
قلعه گبری
قلعه گبری بهعنوان محل سکونت زرتشتیهایی که در جهرم زندگی میکردند معرفی شده است. در توصیف آن آمده که در حمله اعراب به منطقه، چیزی از این قلعه تاریخی به جا نماند. این قلعه روی کوهی سرسبز و در فاصله کوتاهی از غار سنگشکنان قرار دارد و ویژگی دفاعی آن طوری توصیف شده که نفوذ به آن بسیار دشوار بوده؛ چون کوه مانند دیوارهای بلند عمل میکرده است.
از شگفتیهای قلعه، چاهی یاد شده که در سنگ کوه حفر شده است. در روایت تاریخی دیگر نیز از «قلعه گبری» بهعنوان بنایی با سبک معماری ساسانی نام برده شده و اشاره شده بقایای آن در دامنه کوههای اطراف شهر دیده میشود.
آبشار مروارید خفر
آبشار مروارید از جاذبههای مهم گردشگری شهرستان جهرم معرفی میشود که در شهر خفر قرار دارد. توصیف شاخص آن مربوط به زمستان است؛ زمانی که آبی گرم همراه با بخار از چشمه میجوشد و زیبایی آبشار را بیشتر میکند.
آب چشمه شیرین و قابل شرب معرفی شده و وجود ماهی و خرچنگ و خزهها هم بهعنوان جزئیات طبیعی ذکر شده است. مسیر رسیدن با عبور از کوچهباغها و مشاهده تنوع درختان (سردسیری و گرمسیری) توصیف شده است.
بقعه شیخ خلیفه
بقعه شیخ خلیفه ساختمانی با ارتفاع زیاد معرفی میشود که در میان سروهای بلند، نگاهها را به سمت خود میکشد. ارتفاع ورودی بقعه ۱۹ متر عنوان شده و موقعیت آن در روستای جزه ذکر شده است. معماری خاص بنا، دلیل شهرت و محبوبیت آن دانسته شده است.
پل گچی اسفل (دوره صفویه)
پل گچی اسفل در شمالغرب و نزدیک شهر دوزه قرار دارد و قدمت آن به دوران صفویه نسبت داده شده است.
این پل از سنگ و ساروج ساخته شده و توسط خواجه عبدالصمد دوزهای سیمکانی بر رودخانه سیمکان بنا شده است. کارکرد پل بهعنوان ارتباطدهنده بین شهر دوزه و روستای اسفل ذکر شده است.
جاده ادویه (بقایای مسیر تاریخی)
در اطراف جهرم، بقایایی از یک مسیر تاریخی حدود ۴۰۰ ساله وجود دارد که به نام جاده ادویه شناخته میشود. این جاده در دوره صفویه و در پیوند با مسیرهای مرتبط با جاده ابریشم معرفی شده و گفته میشود کالاهایی مثل ادویه و پارچه از هندوستان وارد بندرعباس میشده و با عبور از شهرهایی مانند لار و جهرم به فارس میرسیده است.
در نزدیکی روستای چاه تلخ از وجود چهار آبانبار و دو کاروانسرا نام برده شده و پس از آن مسیر، بخش کوهستانی و سنگفرش دیده میشود. همچنین اشاره شده که امروز تنها پنج کیلومتر از این جاده در ۶ کیلومتری جنوب جهرم سالم مانده و حدود یک کیلومتر آن سنگفرش است.
دیگر دیدنیهایی که نامشان در فهرستها آمده است
در فهرستهای معرفی جاذبهها، نام چند مکان دیگر هم برای جهرم آمده است که بسته به زمان سفر، میتوان آنها را هم در برنامه گذاشت.
- آبشار مروارید (خفر)
- مقبره و قلعه جاماسب حکیم
- غار ورا
- تل قلعه
- چهارطاقی آتشکده قطبآباد
- شهربازی جهرم
- پارکها و بوستانها: پارک جنگلی، پارک لاله، بوستان شهید چمران، بوستان جهاندیدگان، پارک محله کلوان، پارک محله دشتاب، پارک شهرک انقلاب، پارک شهرک فاطمیه، پارک محله صحرا
سوغات و صنایع دستی (خرما، مرکبات، آبلیمو و…)
سوغات جهرم دو بخش پررنگ دارد: خوراکیهایی که ریشه در باغداری و نخلستانها دارند، و صنایع دستی که بخشی از آن از برگ و چوب نخل الهام میگیرد.
در معرفی اقتصادی شهر هم تأکید شده که اقتصاد جهرم بر پایه کشاورزی و صنعت است و مهمترین فرآوردههای کشاورزی آن خرما و مرکبات معرفی میشوند.
سوغات خوراکی
خرمای جهرم با ویژگیهایی مثل پوست نازک و درشتی نسبی شناخته میشود. از رطب نیز حلوای خارک تهیه میکنند. در کنار آن، نان مشت بهعنوان یکی از نانهای محلی مطرح است. در میان مرکبات، به خوشمزگی لیمو شیرین اشاره شده و در معرفیهای سوغات، نام آبلیمو هم بسیار پررنگ است. در یک فهرست گستردهتر، خوراکیهای زیر هم بهعنوان سوغات معروف معرفی شدهاند:
- آبلیمو
- رطب و خرما
- شیره خرما
- گرد ابره
- رنگینک
- ارده
- حلوای خارک
- عرق تارونه
- بهارنارنج
صنایع دستی
به دلیل نخلستانهای متعدد، استفاده از برگ و چوب نخل در ساخت وسایل و دستساختهها رایج معرفی شده است؛ از جمله ساخت میز و صندلی و هنرهایی مثل حصیربافی و سبدبافی. همچنین از تولید بادبزن، جارو و دروک (نوعی زنبیل) نام برده شده است.
در فضای بازار سرپوشیده هم به زنده بودن کار و هنر مسگرها اشاره شده و گفته شده ظروف مسی همچنان با مهارت ساخته میشود. در کنار آن، زنان منطقه هنر خود را در قالب بافت قالی و گلیم عرضه میکنند.
اقامت در جهرم (هتلها و اقامتگاهها + نکات رزرو)
برای اقامت چند انتخاب اصلی وجود دارد: هتل، مهمانپذیر و اقامتگاه بومگردی. بسته به هدف سفر (گردش، کار، یا توقف کوتاه بین مسیرهای فارس)، میتوان گزینه مناسبتر را انتخاب کرد.
هتلهای معرفیشده در جهرم
در فهرست هتلها، نام هتل پاسارگاد، هتل فرهمند و هتل سجاد آمده است. دو هتل پاسارگاد و فرهمند، دو ستاره معرفی شدهاند و هر دو در سال ۹۵ افتتاح شدهاند.
- هتل فرهمند: در جاده قیر قرار دارد و امکاناتی مثل لابی، سالن صبحانهخوری، آلاچیق در فضای سبز، تلویزیون، اینترنت رایگان و پارکینگ رایگان برای آن ذکر شده است.
- هتل پاسارگاد: در بلوار رضوان قرار دارد و دارای ۲۶ اتاق در سه طبقه و ۷۶ تخت معرفی شده است. امکاناتی مانند لابی، رستوران، پارکینگ رایگان و اینترنت رایگان برای آن ذکر شده است.
مهمانپذیرها
در میان گزینههای اقتصادیتر، از مهمانپذیرهای وحدت، امید و فانوس نام برده شده است.
اقامتگاه بومگردی نایب (اطراف جهرم)
اگر تجربه اقامت متفاوتتر مدنظر باشد، اقامتگاه بومگردی نایب در فاصله ۷۰ کیلومتری از شهر معرفی شده است؛ دقیقتر: در جاده شیراز و شهر باب انار. بنای اقامتگاه به دوره قاجار و پهلوی نسبت داده شده و سه اتاق دارد. سرویس بهداشتی و حمام در حیاط قرار دارند و فضای سبز با حوض فیروزهای و گلدانها، جزو توصیفهای شاخص این اقامتگاه است.
حملونقل و نکات کاربردی سفر (داخل شهر، ایمنی، مسیرشناسی)
برای رفتوآمد در شهر، یکی از نکات ساده اما مهم این است که جهرم طرح ترافیک و زوجوفرد ندارد؛ بنابراین تردد در محدوده شهری معمولاً محدودیتهای رایج کلانشهرها را ندارد. برای مسیرشناسی هم استفاده از نقشههای شهری کمک میکند؛ مخصوصاً چون محلههای مختلف (مثل سنگشکن، دشتاب، فرهنگشهر و نخلستان) در معرفیهای شهری بهعنوان حدود و نشانههای جغرافیایی تکرار میشوند.
در معرفی مکانهای شهری، علاوه بر پارکها و بوستانها، از یک گزینه مشخص در فضای شهری هم یاد شده است: رستوران ایتالیایی کازه. اگر برنامه سفر کوتاه باشد، ترکیب یک مسیر دیدنی تاریخی (مثل بازار زندیه یا دروازه پیر شبیب) با استراحت در پارکها یا استفاده از امکانات شهری، میتواند ریتم سفر را متعادلتر کند.
سوالات متداول
چند پرسش پرتکرار درباره موقعیت و دیدنیهای شهر، در معرفیهای مختلف تکرار شدهاند. پاسخهای زیر بر همان اطلاعات موجود تکیه دارد.
۱) جهرم در کدام استان است و دقیقاً کجای ایران قرار میگیرد؟
جهرم یکی از شهرهای استان فارس و در محدوده جنوب ایران قرار دارد. فاصله آن تا شیراز حدود ۱۸۳ تا ۱۸۵ کیلومتر بیان شده است.
۲) بهترین زمان سفر به جهرم چه موقع است؟
بهدلیل آبوهوای نیمهخشک و گرم، بازه اواسط آبان تا اواسط بهمن بهعنوان بهترین زمان سفر پیشنهاد میشود و بهطور کلی پاییز و زمستان برای سفر راحتتر معرفی شدهاند.
۳) مهمترین جاهای دیدنی جهرم کداماند؟
از شناختهشدهترین دیدنیها میتوان به آتشکده قدمگاه، بازار زندیه/بازار سرپوشیده، دروازه پیر شبیب، مسجد جامع، مسجد و مدرسه خان، غار سنگتراشان، غار شفق، بقعه شیخ خلیفه و آبشار مروارید خفر اشاره کرد.
۴) سوغات معروف جهرم چیست؟
سوغات خوراکی شامل خرما و رطب (و فرآوردههایی مثل حلوای خارک و شیره خرما)، مرکبات (از جمله لیمو شیرین) و آبلیمو است. در کنار آن، صنایع دستی مرتبط با نخل مثل حصیربافی و سبدبافی هم بسیار مطرح است.